fa کارکرد حج در همگرایی جهان اسلام؛ ظرفیت‌ها و موانع تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">آیین حج به‌عنوان یکی از ارکان اساسی شریعت اسلامی، افزون‌بر بُعد عبادی، واجد کارکردهای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی گسترده‌ای است که می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری همگرایی در جهان اسلام شود. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع اسلامی و همچنین مطالعات نظری معاصر، به واکاوی ظرفیت‌ها، ابعاد و موانع کارکرد همگرایانه حج می‌پردازد. یافته‌ها بیانگر آن است که حج از رهگذر تقویت هویت مشترک امت اسلامی، ایجاد ارتباطات بین‌فرهنگی میان مسلمانان، بازتولید ارزش‌های اصیل توحیدی و عدالت‌محور، و ایجاد بستر تعامل میان نخبگان کشورهای اسلامی، نقشی بنیادین در تحکیم وحدت امت ایفا می‌کند. در مقابل، اختلافات فرقه‌ای، قرائت‌های سیاسی مسیطر، رویکردهای امنیتی در مدیریت مراسم، و نفوذ قدرت‌های استکباری از عوامل اصلی تضعیف این ظرفیت به شمار می‌روند. نتیجه تحقیق نشان می‌دهد که بازتعریف فلسفه اجتماعی حج در چهارچوب گفتمان تمدن نوین اسلامی و تقویت دیپلماسی فرهنگی میان کشورهای مسلمان، می‌تواند در احیای کارکردهای همگرایانه این فریضه الهی نقش مؤثری داشته باشد.</div> <div style="text-align: justify;">The Hajj ritual, as one of the fundamental pillars of Islamic law, in addition to its religious dimension, has extensive social, cultural and political functions that can pave the way for the formation of convergence in the Islamic world. This research, using a descriptive-analytical method and utilizing Islamic sources as well as contemporary theoretical studies, examines the capacities, dimensions and obstacles to the convergent function of Hajj. The findings indicate that Hajj plays a fundamental role in consolidating the unity of the Ummah by strengthening the common identity of the Islamic Ummah, creating intercultural connections among Muslims, reproducing the original monotheistic and justice-oriented values, and creating a platform for interaction among the elites of Islamic countries. On the other hand, sectarian differences, dominant political interpretations, security approaches in managing the ceremony, and the influence of arrogant powers are among the main factors weakening this capacity. The results of the research show that redefining the social philosophy of Hajj within the framework of the discourse of the new Islamic civilization and strengthening cultural diplomacy among Muslim countries can play an effective role in reviving the convergent functions of this divine duty.&nbsp;</div> کارکرد گرایی, حج, همگرایی, جهان اسلام, توحید محوری, امت واحده Functionalism, Hajj, Convergence, Islamic World, Monotheism, United Ummah 151 172 http://srqpis.knu.edu.af/browse.php?a_code=A-10-1-3&slc_lang=fa&sid=1 Sayyed Asif Kazemi سید آصف کاظمی syedasef_kazemi@miu.ac.ir No PhD in Contemporary History of the Islamic World, Higher Education Complex for History, Islamic Tradition and Civilization and Research Fellow at the Al-Mustafa International Research Institute (PBUH). همکار پژوهشی پژوهشگاه بین‌المللی المصطفی